Έχει υπάρξει ποτέ εποχή χωρίς πολέμους;

Έχουμε μπορέσει ποτέ οι άνθρωποι να υπάρξουμε χωρίς κανέναν εν εξελίξη πόλεμο στον πλανήτη;

Και ναι, και όχι. Ανάλογα τι θα θεωρήσουμε πόλεμο. 

Έχουν υπάρξει περίοδοι γενικής ειρήνης, χωρίς δηλαδή γενικευμένες συγκρούσεις μεταξύ κρατών. Ωστόσο, αν

συμπεριλάβουμε και τοπικές εξεγέρσεις, εμφύλιες συγκρούσεις κτλ, δεν φαίνεται να έχει ζήσει ποτέ η ανθρωπότητα μια στιγμή όπου κανείς, πουθενά, δεν πολεμούσε. 

ΟΙ ΠΙΟ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ ΕΙΡΗΝΗΣ 

• Pax Romana 

Η διασημότερη ειρήνη της ιστορίας κράτησε περίπου 200 χρόνια (27 π.Χ. – 180 μ.Χ.) και, για την ακρίβεια, ήταν περισσότερο σταθερότητα παρά ειρήνη.

Η ισχυρή Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία διατηρούσε δύναμη και οργάνωση που οδήγησαν σε σημαντική ανάπτυξη χωρίς γενικές αναταραχές, με επιθέσεις, όμως, στα σύνορα και ορισμένες εξεγέρσεις στο εσωτερικό. 

• Pax Britannica 

Αντίστοιχη περίοδος σχετικής παγκόσμιας σταθερότητας, υπο την κυριαρχία του Ηνωμένου Βασιλείου, υπήρξε και από το 1815 έως το 1914. Και πάλι όμως, οι αποικιακοί πόλεμοι και οι συγκρούσεις εκτός Ευρώπης, δείχνει πως μιλάμε περισσότερο για αποφυγή μεγάλων πολέμων και όχι για ειρήνη. 

• Long Peace 

Και φτάνουμε στο σήμερα και την λεγόμενη Μακρά Ειρήνη. Από το τέλος του ΒΠΠ το 1945 και μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει άμεσος και γενικευμένος πόλεμος μεταξύ ισχυρών κρατών. 

Οι επιμέρους συγκρούσεις δεν εχουν φυσικά σταματήσει, ωστόσο οι πιο ισχυρές χώρες του κόσμου αποφεύγουν συστηματικά να πολεμήσουν μεταξύ τους.

Η Μακρά Ειρήνη έχει αρχίσει να δοκιμάζεται σοβαρά, με την πυρηνική απειλή να αλλάζει τις ισορροπίες. 

ΓΙΑΤΙ ΠΟΛΕΜΑΜΕ ΤΟΣΟ ΠΟΛΥ;

Ο πόλεμος είναι ίσως το πιο αντιφατικό φαινόμενο της ανθρώπινης ιστορίας: από τη μία, καταστροφικός και επώδυνος· από την άλλη, επίμονα επαναλαμβανόμενος. 

Ανάμεσα στα κράτη υπάρχει πάντα ο ανταγωνισμός για ισχύ και πόρους. Ο πόλεμος φαίνεται «λογικό» επακόλουθο. Τα κράτη εξοπλίζονται για να δηλώσουν δύναμη και ασφάλεια, τα άλλα κράτη νιώθουν απειλή  και δημιουργούνται αλυσιδωτές αποφάσεις, που ανά περιόδους κλιμακώνονται. Παράλληλα, οι λαοί γαλουχούνται στην διάκριση «εμείς» και «οι άλλοι» και ο πόλεμος μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα εθνικής ταυτότητας. 

Ο άνθρωπος πολεμά όχι επειδή είναι «καταδικασμένος» να το κάνει, αλλά επειδή ζει σε ένα σύστημα αβεβαιότητας και ταυτόχρονα κουβαλά μέσα του φόβο και φιλοδοξία.

ΘΑ ΜΠΟΡΕΣΟΥΜΕ ΠΟΤΕ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΟΥΜΕ 

Η ειρήνη δεν είναι φυσική κατάσταση. Είναι επίτευγμα. Θα μπορέσουμε άραγε να την κατακτήσουμε σε απόλυτο βαθμό;

Η ειρήνη απαιτεί πιο ώριμες κοινωνίες, λιγότερο φόβο και μεγαλύτερη αίσθηση κοινής μοίρας. Η τεχνολογική επάρκεια, τα κοινα ωφέλη, οι διακρατικές συνεργασίες μπορούν να αλλάξουν τις συνθήκες που γεννούν τους πολέμους, χωρίς μάλλον να τους εξαλείψουν τελείως. Όσο πιο ακριβός και άχρηστος γίνεται ο πόλεμος, τόσο πιο σπάνια μπορεί να εμφανίζεται.