Κυριακή, 12 Αυγούστου 2018

Γιατί δεν υπάρχουν γυναίκες σπουδαίοι ζωγράφοι;

Μελετώντας κανείς, έστω και επιφανειακά, την ιστορία της τέχνης εύκολα παρατηρεί πως δίνεται βάση, σχεδόν κατ' αποκλειστικότητα, στην τέχνη που παράγεται από άντρες καλλιτέχνες. Ορμώμενη από την παρατήρηση αυτή η κριτικός τέχνης Linda Nochlin το 1971 θέτει το καίριο ερώτημα στο μνημειώδες δοκίμιό της: ''Γιατί δεν έχει υπάρξει καμία γυναίκα σπουδαία καλλιτέχνις?''.


Για ολόκληρο το κείμενο διαβάστε https://deyoung.famsf.org/files/whynogreatwomenartists_4.pdf

Μπορεί εύκολα κάποιος να αναφέρει εξέχοντα ονόματα, όπως η Frida Kahlo ή η σύγχρονη Yayoi Kusama, στην πραγματικότητα όμως η στοχοποίηση της Nochlin είναι διαφορετική.





''Είναι γεγονός ότι έχουν υπάρξει καλές και ενδιαφέρουσες γυναίκες στην ιστορία της τέχνης, οι οποίες όμως δεν έχουν βρει την αναγνώριση που θα τους άξιζε. Και το γεγονός αυτό δεν μπορεί να αλλάξει όσο και αν κατηγορήσουμε όλες τις γενιές κριτικών και ιστορικών που πέρασαν. Τόσο στις τέχνες, όσο και πολλούς ακόμα τομείς, αποθαρρύνονται και καταπιέζονται όλοι εκείνοι που δεν είχαν την τύχη να γεννηθούν λευκοί, να ανήκουν στην μεσαία τάξη και να είναι γένους αρσενικού. Έτσι και μόνο η ύπαρξη ανθρώπων, στις τέχνες, την πολιτική, την επιστήμη, που δεν πληρούν τα παραπάνω κριτήρια είναι αξιοθαύμαστη. ''

Η ΥΨΗΛΗ ΤΕΧΝΗ

Το δοκίμιο εμπλέκει δεξιοτεχνικά και την ίδια την έννοια της υψηλής τέχνης. Η δυσκολία να βρεθεί ένας ικανοποιητικός ορισμός για την έννοια του ΄αριστουργήματος΄ έχει στρέψει την βιβλιογραφία σε πιο περιγραφικές μεθόδους ανάλυσής της, κυρίως μέσω παραδειγμάτων. Με άλλα λόγια, ο μελετητής εύκολα μπορεί να βρει έργα που είναι ευρέως αποδεκτά ως αριστουργήματα, με χαρακτηριστικότερα όλων την ΄Μona Lisa΄ του Leonardo da Vinci ή την ΄Guernica΄ του Pablo Picasso, αλλά δεν είναι το ίδιο απλό να εντοπίσει κάποιου είδους αντικειμενικά κριτήρια με βάση τα οποία τα έργα αυτά θεωρήθηκαν αριστουργήματα, ενώ κάποια άλλα κρίθηκαν χαμηλότερης καλλιτεχνικής αξίας.



Η δημιουργία έργων τέχνης γενικά, και αριστουργημάτων ειδικότερα, ενώνει προσωπικότητες όπως ο Raphael, o Van Gogh και ο Pollock υπό τον τίτλο της μεγαλοφυΐας. 

Η ιστορία της τέχνης βρίθει από παραδείγματα όπου οι μεγάλοι ζωγράφοι αποδεικνύουν την ιδιοφυΐα τους αυτή από την παιδική ακόμη ηλικία. Πολλές είναι και οι ιστορίες όπου ως θαύμα διαμορφώνεται ένα επίτευγμα, δημιουργώντας έναν μύθο γύρω από καλλιτέχνες και έναν μαγικό μανδύα γύρω από έργα τέχνης. Στον αντίποδα βρίσκονται στοιχεία όπως η αντίληψη και οι κοινωνικοπολιτικές συνθήκες με βάση τις οποίες έζησε και δημιούργησε ο καλλιτέχνης, ως μείζονος σημασίας για το έργο του, τα οποία όμως τείνουν να περνούν σε δεύτερη μοίρα και να καλύπτονται από την ιδέα του μυθολογικού ''χρυσού ψήγματος'' του καλλιτέχνη. Παίρνοντας αυτό ως δεδομένο βρισκόμαστε μπροστά στον εξής συλλογισμό: αν οι γυναίκες είχαν το χρυσό ψήγμα της καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας θα φανερωνόταν. Αλλά δεν έχει φανερωθεί ποτέ. Επομένως, οι γυναίκες δεν έχουν το χρυσό ψήγμα της καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας.

Αν ρίξουμε μια ψύχραιμη και αντικειμενική ματιά, όμως, στις συνθήκες κάτω από τις οποίες δημιουργείται η μεγάλη τέχνη, τα πραγματικά ερωτήματα του ιστορικού καλύπτουν ένα τελείως διαφορετικό φάσμα από αυτό της ιδιοφυΐας. Θα μπορούσε για παράδειγμα να αναρωτηθεί κανείς, σε ποια κοινωνική τάξη ανήκαν οι περισσότεροι καλλιτέχνες κατά την διάρκεια της ιστορίας της τέχνης? Σε ποιες κάστες? Σε ποιες υποομάδες? Πόσο είναι το ποσοστό των σπουδαίων καλλιτεχνών που προέρχονται από οικογένειες που είχαν σχέση με την ζωγραφική ή την γλυπτική;

Όλες οι γυναίκες καλλιτέχνιδες, όσο και αν διαφέρουν, με κάποιον τρόπο είναι συνδεδεμένες. Σημείο ταύτισης το γεγονός ότι όλες έκαναν ένα άνοιγμα σε ένα επάγγελμα όπου δεν έπαιρναν κανένα μέρος στον σχεδιασμό των κανόνων. Προσαρμόστηκαν και δούλεψαν σε ένα κόσμο που όλα τα δεδομένα ορίζονται από τους άντρες. 

O Frances Borzello με την σειρά του αναφέρει: ''Οι γυναίκες καλλιτέχνες ήταν εισβολείς στον καλλιτεχνικό κόσμο, έναν κόσμο αντρικό, ο οποίος ισχυριζόταν ότι είναι ανοιχτός σε οποιονδήποτε είχε ταλέντο, ο όποιος όμως πρακτικά έκανε ελάχιστες κινήσεις για να καλωσορίσει τις γυναίκες''.


Σου άρεσε το άρθρο που διάβασες; Κάνε Like και Share!